Ամառային շոգը հաղթահարելու լավագույն միջոցներից է սառույցի օգտագործումը: Ստարտափների, սրճարանների և արդյունաբերության վիճակագրության համաձայն՝ ամռան շոգ ամիսներին սառույցի սպառման ծավալները ամբողջ աշխարհում աճում են 3-5 անգամ՝ համեմատած ձմեռային ժամանակահատվածի հետ: Ջերմաստիճանի յուրաքանչյուր աստիճան բարձրացումը հանգեցնում է սառույցի պահանջարկի կտրուկ թռիչքի: Սառույցի տարեկան սպառման 70-80%-ը բաժին է ընկնում հունիսից օգոստոս (հարավային կիսագնդում՝ դեկտեմբերից փետրվար) ամիսներին: Շոգին սառույցի գործարաններն ու մեծ սրճարանների սառցագեներատորներն անցնում են 24/7 աշխատանքային ռեժիմի, սակայն հաճախ միևնույն է առաջանում է դեֆիցիտ:
Իր զովացուցիչ և դրական նշանակության հետ միասին սառույցը վարակիչ հիվանդությունների փոխանցման կարևոր և հաճախ թերագնահատված գործոն է, քանի որ ցածր ջերմաստիճանը չի սպանում ախտածին միկրոօրգանիզմների մեծ մասին, այլ պահպանում է դրանց կենսունակությունը երկար ժամանակ։ Շատերը սխալմամբ կարծում են, որ սառեցումը ախտահանում է ջուրը, սակայն իրականում սառույցը կարող է ծառայել որպես կենսաբանական շտեմարան զանազան բակտերիաների, վիրուսների և մակաբույծների համար։
Սառույցի միջոցով վարակումը հիմնականում տեղի է ունենում ֆեկալ-օրալ մեխանիզմով հետևյալ ուղիներով.
Սառույցի մեջ գոյատևող հիմնական ախտածիններն են`
Ինչպե՞ս կանխարգելել վարակումը
Ճամփորդության ընթացքում սառույցը համարվում է «ճամփորդների լուծի» և աղիքային այլ վարակների տարածման ամենավտանգավոր գործոններից մեկը։ Շատ երկրներում ծնկի բերող աղիքային վարակներից խուսափելու ոսկե կանոնն է՝ «Եփի՛ր, կեղևի՛ր, լվա՛ կամ մոռացի՛ր դրա մասին», և սառույցը հաճախ հենց այն գործոնն է, որը պետք է «մոռանալ»։
Ահա ճամփորդական հիգիենայի հիմնական կանոնները սառույցի և ըմպելիքների անվտանգության վերաբերյալ.
Ոսկե կանոն: Հրաժարվե՛ք սառույցից անապահով շրջաններում: Եթե ճամփորդում եք զարգացող երկրներ, կամ այնպիսի վայրեր, որտեղ ծորակի ջուրը խմելու համար պիտանի չէ, ընդհանրապես հրաժարվեք սառույցով ըմպելիքներից։ Ռեստորաններում կամ սրճարաններում պատվիրելիս միշտ հստակ շեշտեք՝ «առանց սառույցի»:
Մի՛ վստահեք ալկոհոլին կամ գազավորված ըմպելիքներին: Տարածված սխալ պատկերացում է, թե ալկոհոլը կամ գազավորված ըմպելիքի թթվայնությունը ոչնչացնում է մանրէներին: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ թեև ուժեղ ալկոհոլը կամ կոլան կարող են մասամբ նվազեցնել բակտերիաների քանակը, դրանք չեն ախտահանում աղտոտված սառույցը։
Խմեք անմիջապես շշից: Անվտանգության համար ընտրեք գործարանային փակ շշերով կամ տուփերով ջուր և հյութեր։ Ընդ որում՝ ավելի անվտանգ է խմել անմիջապես շշից կամ օգտագործել մաքուր ձողիկ, քանի որ բաժակները հաճախ լվացվում են հենց տեղի աղտոտված ծորակի ջրով։
Զգուշացե՛ք նաև թռիչքի ժամանակ (ինքնաթիռի սառույցը): Ավիացիոն հիգիենայի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ինքնաթիռների սառույցը նույնպես կարող է ռիսկային լինել։ Սառույցի ամանները և թիակները ժամանակի սղության պատճառով հազվադեպ են մանրակրկիտ ախտահանվում։ Եթե ունեք աղեստամոքսային համակարգի խնդիրներ, թռիչքի ժամանակ նույնպես հրաժարվեք սառույցից։
Ինչպե՞ս հասկանալ՝ սառույցն անվտանգ է, թե ոչ.
Վտանգավոր է: Անհավասար, կոտրատված, տնական տեսք ունեցող սառույցի կտորները, որոնք հաճախ պատրաստվում են հենց տեղի ծորակի ջրից։
Հարաբերականորեն անվտանգ է: Կատարյալ գլանաձև (մեջտեղը ծակ) կամ խորանարդաձև թափանցիկ սառույցը, որն արտադրվում է արդյունաբերական ֆիլտրված ջրով աշխատող սարքերով։ Սակայն սա էլ երաշխիք չէ, եթե սարքը հիգիենիկ չի պահվում:
Ատամները լվանալու կանոնը
Հիշեք, որ հիգիենան վերաբերում է նաև հյուրանոցի սենյակին։ Ատամները լվանալու համար օգտագործեք միայն շշալցված ջուր։ Եթե սենյակում կա սառույցի, մի օգտագործեք այնտեղի սառույցը խմելու համար, այլ միայն շշերը սառեցնելու (արտաքինից) նպատակով։
Թեև սառույցը կարող է վարակների փոխանցման ռիսկեր պարունակել, երբ այն պատրաստվում է ոչ հիգիենիկ պայմաններում, ճիշտ և մաքուր օգտագործման դեպքում սառույցն ունի հսկայական դրական կողմեր թե՛ առողջության, թե՛ կենցաղի և թե՛ արդյունաբերության համար։ Այն նվազեցնում է այտուցներն ու բորբոքումները, վնասվածքների, սալջարդերի կամ կապտուկների դեպքում սառույց դնելը սեղմում է արյունատար անոթները, ինչը թույլ չի տալիս, որ այտուցը մեծանա։ Այն արագացնում է վերականգնումը, մարզիկները ծանր մարզումներից հետո ընդունում են սառցե լոգանքներ՝ մկանային ցավը (կաթնաթթվի կուտակումը) նվազեցնելու և միկրոտրավմաները բուժելու համար։ Դեմքը սառույցի կտորով մերսելը լավացնում է արյան շրջանառությունը, ինչի շնորհիվ դեմքի մաշկը ստանում է թարմ և առողջ տեսք։ Շոգին սառը խմիչքներ սպառելը կամ մարմնի կենսական կետերին (պարանոց, դաստակներ) սառույց դնելն օգնում է արագ իջեցնել մարմնի ջերմաստիճանը և խուսափել արևահարությունից։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ շատ սառը ջուր խմելիս օրգանիզմն ավելի շատ էներգիա (կալորիա) է ծախսում, որպեսզի այդ ջուրը տաքացնի մինչև մարմնի ջերմաստիճան։
Լինելով տեղեկացված երբեմն անփոխարիելի թվացող այս գործոնը կարելի է կիրառել անվտանգ, կանխելով բացասական կողմերն ու առողջական ռիսկերը:
Միկրոօրգանիզմների գոյատևման համեմատական աղյուսակ սովորական սառույցում (-5°C-ից -20°C)
| Միկրոօրգանիզմի տեսակ | Օրինակներ | Գոյատևման միջին ժամկետը | Վտանգի մակարդակը հալվելիս |
| Վիրուսներ | Նորովիրուս, հեպատիտ А, Е | 6 ամսից մինչև տարիներ | Ծայրահեղ բարձր (մեկ կաթիլը բավարար է) |
| Բակտերիաներ | E. coli, Սալմոնելա, Շիգելլա | 1-ից 6 ամիս | Բարձր (արագ բազմանում են տաքանալիս) |
| Սպորավոր բակտերիաներ | Սիբիրյան խոց, Կլոստրիդիաներ | Տասնյակ և հարյուրավոր տարիներ | Մահացու վտանգավոր |
| Նախակենդանիներ (Ցիստեր) | Լյամբլիա, Կրիպտոսպորիդիում | 2-ից 4 ամիս | Բարձր (կայուն են քլորի նկատմամբ) |