Եվրոպական դպրոցները վերաարժեվորում են էկրանների, տպագիր գրքերի և դասարանային ուսուցման դերը։ Եվրոպական մի շարք երկրներ ներդրումներ են կատարում տպագիր գրքերի ձեռքբերման ուղղությամբ կամ խստացնում են դպրոցներում բջջային հեռախոսների օգտագործման կանոնները, սակայն սրանք տարբեր քաղաքականություններ են, այլ ոչ թե թվային կրթությունից հրաժարվելու համակարգված գործընթաց։
«Հերացի» վերլուծականն է թեմային անդրադարձել:
Օրինակ, Շվեդիան 2023–2025 թվականների ընթացքում մոտ 2,1 միլիարդ շվեդական կրոն էր հատկացրել դասագրքերի և ուսուցիչների համար նախատեսված ձեռնարկների ձեռքբերմանը, ինչպես նաև նվազեցրել է նախադպրոցական հաստատություններում թվային գործիքների կիրառման հետ կապված պահանջները։ Իսկ ավելի վաղ Շվեդիան մեծ «խաղադրույք» էր կատարել դասարաններում թվային տեխնոլոգիաներ ունենալու վրա։ Դասագրքերը փոխարինվել էին նոութբուքերով։ Նախադպրոցական հաստատություններում հայտնվել էին պլանշետներ։ Դասերը տեղափոխվեցին առցանց հարթակ։ Թղթի վրա սա դպրոցի ապագան էր հիշեցնում։ Սակայն հետո սկսեցին ի հայտ գալ բացասական հետևանքները։
2016-ից 2021 թվականներին չորրորդ դասարանցիների՝ ընթերցանության գծով ցուցանիշները նվազեցին։ Հետազոտողներն ու մանկավարժները մտահոգություն հայտնեցին երեխաների կենտրոնացման ունակության, տեքստը հասկանալու կարողության և այն հանգամանքի վերաբերյալ, թե որքանով էին երեխաները կախվածություն ձեռք բերել թվային սարքերից։ Ուստի երկիրն այժմ փոխում է իր մոտեցումը։
Նախադպրոցական հաստատություններն այլևս պարտավոր չեն օգտագործել թվային գործիքներ։ Կրկին ուշադրության կենտրոնում են հայտնվել ձեռագիր գրելն ու ընթերցանությունը։ Նախատեսվում է դասարաններում արգելել հեռախոսների օգտագործումը։
Մի երկիր, որը հայտնի է տեխնոլոգիաները վաղ փուլում որդեգրելով, վերլուծել է սեփական փորձարկումը և նախապատվությունը տվել թղթին։
Դանիան 2025–2034 թվականների ընթացքում 540 միլիոն դանիական կրոն է նախատեսել հատկացնել թղթային դասագրքերի համար, իսկ Նորվեգիան ֆինանսավորել է տպագիր դասագրքերը և առաջարկել երաշխավորել դպրոցների համար դրանց հասանելիությունը։ Ֆինլանդիան, Ֆրանսիան և Իտալիան նույնպես սահմանափակել են աշակերտների կողմից հեռախոսների օգտագործումը՝ կիրառելով տարբեր կանոններ և բացառություններ. սակայն դա դեռ չի նշանակում, որ այս երեք երկրներն էլ թվային ուսուցումը փոխարինում են ձեռագրով և թղթով։
Հիմնարար հմտություններից շեղման վերաբերյալ մտահոգությունները օգնում են բացատրել այս տեղաշարժը, սակայն թեստերի արդյունքների անկումը միայն չի կարող ապացուցել, որ էկրանները վատթարացրել են ուսուցման գործընթացը։ Գործնական դասն այն է, որ գործիքակազմը պետք է ընտրել՝ հաշվի առնելով երեխաների ուսումնական կարիքները, այլ ոչ թե ենթադրել, որ ավելի շատ տեխնոլոգիաներ ավտոմատ կերպով բարելավում են կրթությունը։
Բացի եվրոպական երկրների գործողություններից` միտված ուսումնական գործընթացում տեխնոլոգիաների դերի նվազեցմանը, Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմը նույնպես սկսել է արգելել նոութբուքերի ու թվային այլ սարքերի կիրառումը իրենց դասարաններում։
Տարիներ շարունակ դպրոցներին և համալսարաններին խրախուսվել է ընդունել տեխնոլոգիաները. ավելի շատ նոութբուքեր, ավելի շատ պլանշետներ, ավելի շատ թվային առաջադրանքներ, ավելի շատ էկրաններ մոտեցմամբ։
Սակայն Ամերիկայի ամենահեղինակավոր համալսարաններից մեկում պրոֆեսորների աճող թիվը շարժվում է հակառակ ուղղությամբ։
The Harvard Crimson-ի կողմից 2026 թվականի սեպտեմբերին հրապարակված վերլուծությունը ցույց է տվել, որ քննվող դասընթացների ծրագրերի տոկոսը, որոնք արգելում են նոութբուքերը կամ բոլոր անձնական սարքերը, ավելի քան կրկնապատկվել է։
2023-24 ուսումնական տարում ուսումնասիրված ուսումնական ծրագրերի ընդամենը 6%-ն էր ներառում նման սահմանափակումներ։ Մինչդեռ 2025-26 թվականներին այդ ցուցանիշը հասել էր 14%-ի։ Իսկ ընդհանուր կրթական դասընթացների շրջանակում ուսումնասիրված ծրագրերի 31%-ն արգելում էր սարքերի օգտագործումը։
Եկենք մի պահ մտածեք այս մասին։ Մի համալսարանում, որտեղ սովորում են երկրի ամենաընդունակ ուսանողներից շատերը, դասախոսներն ավելի ու ավելի հաճախ են որոշում, որ նոութբուքերին տեղ չկա իրենց լսարաններում։
Եվ սա մի հարց է առաջ բերում, որը դուրս է գալիս Հարվարդի սահմաններից։
Մենք ուսանողներին սովորեցնո՞ւմ ենք մտածել, թե՞ սովորեցնում ենք ապավինել տեխնոլոգիաներին, որպեսզի դրանք մտածեն նրանց փոխարեն։
Նոութբուքը կարող է հրաշալի կրթական գործիք լինել։ Արհեստական բանականությունը կարող է օգնել ուսանողներին հետազոտություններ կատարել, հասկանալ բարդ հասկացություններ և բացահայտել նոր գաղափարներ։ Սակայն մեծ տարբերություն կա ուսումնառությանը աջակցելու նպատակով տեխնոլոգիաներ օգտագործելու և այն բանի միջև, երբ թույլ ենք տալիս, որ տեխնոլոգիաները փոխարինեն ուսումնառության գործընթացին։
Թերևս պետք է դադարենք ենթադրել, որ տեխնոլոգիաների ավելացումն ինքնաբերաբար նշանակում է ավելի լավ կրթություն։
Քանի որ կրթության նպատակը չպետք է լինի պարզապես այնպիսի աշակերտներ պատրաստելը, ովքեր գիտեն՝ ինչպես օգտվել ամենավերջին տեխնոլոգիաներից։ Այն պետք է ուղղված լինի այնպիսի աշակերտների ձևավորմանը, ովքեր կարող են ինքնուրույն մտածել՝ նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ տեխնոլոգիաները հասանելի չեն։
Եվ եթե ամենահեղինակավոր համալսարաններից մի քանիսն արդեն սկսում են վերանայել, թե որքան տեղ պետք է հատկացնել տեխնոլոգիաներին ուսումնական գործընթացում, ապա, հավանաբար, նույն հարցը պետք է քննարկեն նաև տարրական և ավագ դպրոցները։