Բնակչության համաշխարհային օր

Աշխարհում բնակչության թիվն օրեցօր ավելանում է, ինչն ազդեցությամբ անխուսափելիորեն ակներև կդառնա մոտ ապագայում։  Իրազեկության բացակայության պատճառով շատ քչերը գիտեն Բնակչության համաշխարհային օրվա մասին: Այսօր վերլուծական դիտակետից կխոսենք այն տեղեկատվության մասին, որը  պետք է իմանալ Բնակչության համաշխարհային օրվա մասին:

Նախ, եկեք պարզենք, թե ինչպես է այս օրը հայտնվել:

1987 թվականի հուլիսի 11-ին երկրի բնակչությունը հասել է 5 միլիարդի, ինչը մարդկանց մոտ հետաքրքրություն է առաջացրել արագ աճող բնակչության նկատմամբ: 1989 թվականին ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի ղեկավար մարմինը որոշում է կայացրել ամեն տարի հուլիսի 11-ին նշել Բնակչության համաշխարհային օրը: Այս օրվա հաստատման հիմնական նպատակն էր` հասկանալ, թե որքան կարևոր է ուշադրություն դարձնել աշխարհում բնակչության հետ կապված խնդիրներին և բարձրացնել իրազեկությունը առողջության, ֆինանսների, վերարտադրության և շատ այլ նմանատիպ թեմաների վերաբերյալ:

1990 թվականի դեկտեմբերին 45/216 բանաձևը վերջնականապես հաստատեց, որ ամեն տարի հուլիսի 11-ին մարդիկ նշելու են Բնակչության համաշխարհային օրը։  Այս օրը հիմնելով՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան նպատակ ունի ուշադրություն հրավիրել և իրազեկել բնակչությանը, այդ թվում՝ շրջակա միջավայրի և զարգացման խնդիրներին: 1990 թվականի հուլիսի 11-ին ավելի քան 90 երկիր այդ օրը նշել է որպես բնակչության համաշխարհային օր։  Այդ ժամանակից ի վեր շատ այլ երկրներ, կազմակերպություններ և հաստատություններ ճանաչել են այս օրը և նշում են այն քաղաքացիական հասարակության և կառավարության հետ միասին:

Փաստեր աշխարհի բնակչության մասին

• Ներկայում երկրի բնակչությունը կազմում է մոտ 8,1 միլիարդ մարդ:
• 1960 թվականին աշխարհի բնակչությունը կազմել է ընդամենը 3 միլիարդ:
• 7 միլիարդից 8 միլիարդ մարդու հասնելու համար աշխարհին պահանջվեց 12 տարի:
• Եվրոպական միությունում կանայք 5%-ով ավելի են, քան տղամարդիկ:
• Covid-19-ը Եվրոպայում խլել է մոտ 2 միլիոն մարդու կյանք։
• Աշխարհի երկու ամենախիտ բնակեցված երկրներն են` Չինաստանը և Հնդկաստանը:
• Ամենաբնակեցված երկրների հնգյակում են` Հնդկաստանը, Չինաստանը, ԱՄՆ-ը, Ինդոնեզիան և Պակիստանը:

Գերբնակեցման հետևանքները`

• Անտառահատում
• Գործազրկության
• Ներգաղթ
• Ռեսուրսների սպառում
• Աղքատություն
• Համավարակներ և համաճարակներ
• Կլիմայական փոփոխություններ

Ինչպես արդեն ասվել է, Բնակչության համաշխարհային օրը նշելու նպատակը մոլորակի աճող բնակչության և դրա հետ կապված խնդիրների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացումն է: Այնուամենայնիվ, այս թեմայի առավել  խորը անդրադառնալու համար եկեք հասկանանք այս օրը նշելու նաև այլ նպատակները ևս:

• Հզորացնել և պաշտպանել երիտասարդներին:
• Տրամադրել մանրամասն և հավաստի տեղեկատվություն սեռականության, վերարտադրության և պարտականությունների վերաբերյալ:
• Տեղեկատվություն տարածել անցանկալի հղիության, վաղ ծննդաբերության և հղիության հետ կապված հիվանդությունների ու վտանգների մասին:
• Խուսափել վաղ ամուսնություններից և սպասել, որ երկու կողմերն էլ գիտակցեն իրենց պարտականությունները:
• Վերացնել կարծրատիպերը և խտրականությունը սեռի, ազգային պատկանելիության, ռասայի, և այլնի հիման վրա:
• Բարձրացնել իրազեկությունը սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների, դրանց հետևանքների և նմանատիպ այլ վարակների վերաբերյալ:
• Ապահովել հիմնական և տարրական կրթության հասանելիություն բոլոր աղջիկների և տղաների համար:
• Ապահովել ընկերասեր, չքննադատող և բավարար քանակի վերարտադրողական առողջության մասնագետներ՝ տղամարդկանց, կանանց և զույգերին առաջնորդելու համար:

Ոչ վաղ անցյալում ծնելիության մակարդակի և կյանքի տևողության հսկայական փոփոխություններ են տեղի ունեցել: 1970-ականների սկզբին յուրաքանչյուր կին ունեցել է միջինը 4,5 երեխա, մինչև 2015 թվականը աշխարհում ծնելիության ընդհանուր մակարդակը իջել էր մեկ կնոջ համար 2,5 երեխայից ցածր: Միևնույն ժամանակ, աշխարհում կյանքի միջին տևողությունը 1990-ականների սկզբին 64,6 տարուց աճել է մինչև 72,6 տարի 2019 թվականին:

Բացի այդ, աշխարհում կա ուրբանիզացիայի բարձր մակարդակ և հարաճուն միգրացիա։  2007 թվականն առաջին տարին էր, երբ քաղաքային բնակավայրերում ավելի շատ մարդ էր ապրում, քան գյուղական վայրերում, և ըստ կանխատեսումների մինչև 2050 թվականը աշխարհի բնակչության մոտ 66 տոկոսը բնակվելու է քաղաքներում:

Այս մեգաթրենդները հեռուն գնացող հետևանքներ ունեն։ Դրանք ազդում են տնտեսական զարգացման, զբաղվածության, եկամուտների բաշխման, աղքատության և սոցիալական պաշտպանության վրա, նաև ազդեցություն են թողնում առողջապահության, կրթության, բնակարանային պայմանների, սանիտարական, ջրի, սննդի և էներգիայի համընդհանուր հասանելիության ապահովման ջանքերի վրա: