Մինչև 20-րդ դարի վերջը 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը համարվում էր միջին տարիքի և տարեց մարդկանց հիվանդություն, իսկ վերջերս ամբողջ աշխարհում դրա տարածվածությունը 40 տարեկանից ցածր մարդկանց շրջանում զգալիորեն աճել է, և ներկայումս որոշ երկրներում տարածվածությունը գերազանցում է 15%-ը: 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի վաղ զարգացման աճող բեռը հայտնվել է The Lancet ամսագրում հրապարակված նոր հոդվածների շարքի ուշադրության կենտրոնում, որոնք պնդում են, որ առկա մոտեցումները չեն բավարարում երիտասարդների կարիքները:
Այս հիվանդությունը յուրօրինակ խնդիրներ է ստեղծում։ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի երկարատև ընթացքը կապված է բարդությունների արագ հարաճի և բազմաթիվ քրոնիկ հիվանդությունների հետ: Ըստ այդմ՝ այն ազդում է կյանքի տևողության վրա. մարդիկ, որոնց մոտ դիաբետ է ախտորոշվել մինչև 30 տարեկանը, կորցնում են միջինը 15 տարվա կյանք: Բացի արդեն իսկ ծանրաբեռնված առողջապահական համակարգերի վրա հավելյալ ծանրաբեռնվածությունից, վաղ սկիզբ առած 2-րդ տիպի դիաբետն ազդում է մարդկանց կյանքի առանցքային փուլում՝ սրելով կրթության, աշխատանքի և ընտանիքի պլանավորման հետ կապված դժվարությունները` խաթարելով երիտասարդների կյանքը հենց նոր սկսվող կյանքի սկզբում:
Ճարպակալման աճող տարածվածությունը 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի վաղ զարգացման հիմնական պատճառն է, և քաշի կորստի վրա հիմնված մոտեցման անհրաժեշտությունը խոսակցություններ է առաջացրել ինկրետինի վրա հիմնված քաշի կորստի հզոր դեղամիջոցների ստեղծման հեռանկարների շուրջ: Այնուամենայնիվ, չնայած GLP-1 ընկալիչների ագոնիստները կարծես թե անվտանգ և արդյունավետ են երեխաների և դեռահասների համար, երկարաժամկետ արդյունքների վերաբերյալ բավարար տվյալներ չկան: Դրանք նաև անհասանելի են մնում շատ մարդկանց համար, այդ թվում՝ ժողովրդագրական անցում կատարող երկրներում: Եթե ուզում ենք խուսափել անընդունելի անհավասարության հաստատումից, նիհարեցնող դեղամիջոցները կարող են լինել խնդրի լուծման միայն մի մասը:
Միայն բուժման վրա հիմնված մոտեցումը նույնպես աջակցում է արձագանքման համակարգին` կանխարգելումն անհրաժեշտ է: Շարքի հեղինակները խորհուրդ են տալիս գործողությունները սկսել վաղ տարիքից և ուշադրություն դարձնել ճարպակալմանը նպաստող գործոններին։ Բազմաթիվ սոցիալական գործոններ նպաստում են երեխաների և դեռահասների մոտ ճարպակալման զարգացմանը, և վերջին 30 տարիների ընթացքում աշխարհում դրա տարածվածությունն աճել է 244%-ով:
Ճարպակալումն առողջապահական լուրջ խնդիր է ամբողջ աշխարհում և 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի (T2D) զարգացման և առաջընթացի հիմնական պատճառը: 1990 թվականից ի վեր մեծահասակների շրջանում գիրության դեպքերի թիվն աճել է ավելի քան երկու անգամ, իսկ երեխաների շրջանում՝ չորս անգամ: 2022 թվականի դրությամբ՝ աշխարհում յուրաքանչյուր 8-րդ մարդու մոտ գրանցվել է ճարպակալում։ Մարմնի ավելցուկային քաշը զգալիորեն մեծացնում է 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի զարգացման ռիսկը ողջ կյանքի ընթացքում` տղամարդկանց մոտ 7%-ից մինչև 70%, իսկ կանանց մոտ` 12%-ից մինչև 74%, քանի որ մարմնի զանգվածն ավելանում է:
Ճարպակալման արդյունավետ կառավարումը կարևոր նշանակություն ունի 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի կանխարգելման և բուժման համար: Ապացուցված է, որ կենսակերպի փոփոխությունները, դեղորայքային թերապիան և բարիատրիկ վիրաբուժությունը նվազեցնում են շաքարային դիաբետի զարգացման դեպքերը և բարելավում գլիկեմիայի վերահսկողությունը: Նույնիսկ քաշի աննշան կորուստը (5-10%-ով) կարող է հանգեցնել նյութափոխանակության զգալի բարելավման, իսկ որոշ դեպքերում՝ շաքարային դիաբետի ռեմիսիայի, իսկ շաբաթական առնվազն 150 րոպե ֆիզիկական ակտիվությունը նպաստում է շաքարային դիաբետի դեպքերի ավելի քան 50%-ով նվազմանը:
Խնդրի բարդությունն ու մասշտաբը կարող են պարտվողականության զգացում առաջացնել, բայց ապացույցները ենթադրում են, որ հանրային առողջության կտրուկ գործողությունները կարող են փոփոխություն մտցնել: Անհրաժեշտ է սահմանել բարենպաստ իրավական և քաղաքական պայմաններ, որոնք անհրաժեշտ են դեռահասների առողջության և բարեկեցության կայուն փոփոխությունների համար: Լուծումները հեշտ չեն: Բայց երիտասարդների մոտ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի աճող խնդրին պետք է մոտենալ նորարարական, հավակնոտ և անհապաղ, այլ ոչ թե պարտվողական: