Արվեստը` բուժական պրակտիկայում

Արվեստը` բուժական պրակտիկայում

Արվեստի որոշակի ձևերը ունեն բուժիչ և ամոքիչ դեր՝ նպաստելով ինքնաճանաչմանը, հավասարակշռությանը և ներքին խաղաղությանը։

Շատ երկրներում արվեստը վաղուց արդեն ներգրավված է բուժական պրակտիկայի մեջ, և այդ ոլորտը հայտնի է որպես արտ-թերապիա կամ արտթերապևտիկ մոտեցումներ։ Օրինակ, ԱՄՆ-ում արտ-թերապիան հաստատված է որպես հոգեբանական և կլինիկական պրակտիկա, օգտագործվում է հոգեբուժարաններում, վերականգնողական կենտրոններում, դպրոցներում և անգամ ճգնաժամային միջամտությունների ժամանակ։ Կա Ամերիկյան արտ-թերապիայի ասոցիացիա (AATA), որը կարգավորում է մասնագետների գործունեությունը։ Մեծ Բրիտանիայում արվեստը ներառված է պետական առողջապահական համակարգում (NHS), գործում են երաժշտական, դրամաթերապևտիկ և արտ-թերապևտիկ ծրագրեր, կան նաև համայնքային նախագծեր՝ ուղղված տարեցների և հոգեկան խնդիրներ ունեցող մարդկանց աջակցությանը։ Գերմանիայում լայնորեն կիրառվում են երաժշտաթերապիան, պարային շարժման թերապիան և արտ-թերապիան, բուժհաստատություններում արվեստը հաճախ դիտարկվում է որպես հավելյալ բուժական միջոց՝ հատկապես տրավմայի և կախվածությունների բուժման ժամանակ։ Ֆրանսիայում արվեստը կիրառվում է հոգեբուժական կլինիկաներում, նկարելու, պարի և թատրոնի միջոցով օգնում են մարդկանց հաղթահարել անհանգստությունը և սոցիալական մեկուսացումը։ Իտալիայում արվեստը բուժական նպատակներով օգտագործվում է հիմնականում մանկաբուժական կլինիկաներում և հատուկ կրթական կենտրոններում, իսկ Վատիկանում նաև գործում են հոգևոր-գեղարվեստական ծրագրեր, որոնք համատեղում են հավատը և արվեստը։

Ասիական երկրներից Ճապոնիայում կան հատուկ ծրագրեր՝ նկարազարդման, թայի-չիի, կալիգրաֆիայի և թեյի արարողության միջոցով հանգստի և բուժման համար, երաժշտական թերապիան լայն տարածում ունի տարեցների խնամքի տներում։ Հարավային Կորեայում արտ-թերապիան կիրառվում է ինչպես հոգեկան առողջության, այնպես էլ կրթական համակարգում։ Կորեական մշակույթում արվեստի միջոցով բուժումը կապում են նաև ավանդական հոգևոր պրակտիկաների հետ։

Միջազգային մակարդակով ՄԱԿ-ի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն և ԱՀԿ-ն ընդգծում են արվեստի դերը հոգեկան առողջության պահպանման գործում, անդամ շատ երկրներ ներառում են արվեստը հոլիստիկ բժշկության (ամբողջական մոտեցում՝ մարմին, միտք, հոգի) շրջանակում։

Կարևոր է ընդգծել, որ շատ երկրներում արվեստի կիրառումը բուժական պրակտիկայում արդեն հաստատված է պաշտոնական մակարդակով, իսկ այլուր այն դեռ դիտարկվում է որպես լրացուցիչ/այլընտրանքային թերապիա։

Դասական արվեստում շատ օրինակներ կան, որոնք դարերով ծառայել են մարդկանց որպես ամոքիչ և բուժիչ ազդեցություն ունեցող միջոցներ։

Ահա մի քանի բնագավառից․

Գեղանկարչություն և գրաֆիկա (արտ-թերապիա)

  • Նկարելը կամ գունավորելը օգնում է թուլացնել ներքին լարվածությունը։
  • Գույների և ձևերի միջոցով հնարավոր է արտահայտել այն, ինչ բառերով դժվար է արտահայտել։
  • Օգտագործվում է հատկապես տրավմայի, դեպրեսիայի կամ անհանգստության հաղթահարման ժամանակ։

Երաժշտություն

  • Երաժշտությունը կարգավորում է սրտի բաբախը և շնչառությունը։
  • Թեթև մեղեդիները հանգստացնում են նյարդային համակարգը, իսկ ակտիվ ռիթմերը կարող են բարձրացնել էներգիան։
  • Երաժշտական թերապիան կիրառվում է հիշողության խանգարումների (օր.՝ Ալցհեյմերի հիվանդություն) և սթրեսի նվազեցման համար։

Թատրոն և դերախաղ

  • Թատերական խաղերը հնարավորություն են տալիս ապրել և վերապրել տարբեր իրավիճակներ՝ ապահով միջավայրում։
  • Օգնում է հաղթահարել վախերը, զարգացնել հաղորդակցման և սոցիալական հմտությունները։

Գրականություն և ստեղծագործական գրություն

  • Գրելը գործում է որպես ինքնակատարելագործման և ինքնավերլուծության միջոց։
  • Օգնում է ազատվել կուտակված հույզերից («բառերով բուժում»)։

Պար

  • Պարը համատեղում է շարժումը, երաժշտությունը և զգացմունքային արտահայտությունը։
  • Շարժումը մեծացնում է էնդորֆինների արտազատումը, որը նպաստում է լավ տրամադրությանը։
  • Կարող է նաև օգնել մարմնի նկատմամբ վստահության և ինքնագնահատականի բարձրացմանը։

Ճարտարապետություն և դիզայն

  • Գեղագիտական միջավայրը (գույներ, ձևեր, լույսի խաղ) ազդում է մարդու հոգեբանական հարմարավետության վրա։
  • Բուժհաստատություններում կիրառվում են հատուկ գույներ և ձևավորումներ՝ հիվանդների հոգեվիճակը բարելավելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, արվեստի այս ձևերը նպաստում են․

  • սթրեսի նվազեցմանը,
  • ինքնարտահայտման և ինքնաճանաչման խորացմանը,
  • սոցիալական կապերի ամրապնդմանը,
  • հոգեկան և ֆիզիկական առողջության վերականգնմանը։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ դասական արվեստի ստեղծագործությունները ոչ միայն պատմական ու գեղագիտական արժեք ունեն, այլև դարեր շարունակ ծառայել են որպես հոգևոր ու հոգեբանական բուժման աղբյուր։ Արվեստը շատ դարեր շարունակ դիտարկվել է ոչ միայն որպես ինքնարտահայտման միջոց, այլև որպես հոգեբանական, էմոցիոնալ և նույնիսկ ֆիզիոլոգիական առողջության վրա բարերար ազդեցություն ունեցող գործոն։ Արվեստի որոշակի ձևերը ունեն բուժիչ և ամոքիչ դեր՝ նպաստելով ինքնաճանաչմանը, հավասարակշռությանը և ներքին խաղաղությանը։