Բիոէթիկայի համաշխարհային օրը (World Bioethics Day) նշվում է ամեն տարի հոկտեմբերի 19-ին։ Այն սահմանվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Բիոէթիկայի միջազգային կազմակերպության (IBC) նախաձեռնությամբ՝ 2015 թվականին։ Օրվա նպատակն է խթանել հանրային իրազեկվածությունը բիոէթիկայի կարևորության մասին՝ հատկապես առողջապահության, կենսաբժշկության, գիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիաների ոլորտներում։
«Հերացի» վերլուծականի փոխանցմամբ` բիոէթիկան բարոյագիտական և իրավաբանական սկզբունքների համադրություն է, որը կարգավորում է կենսաբժշկական գիտությունների, կենսատեխնոլոգիաների և առողջապահական որոշումների կիրառման հետ կապված հարցերը։
Այն օգնում է ապահովել մարդու արժանապատվության, իրավունքների և ազատությունների պահպանումը։
Բիոէթիկայի համաշխարհային օրվա նպատակն է՝
Այս տարվա թեման է՝ «Սոցիալական պատասխանատվություն և առողջություն»։
Հայաստանում բիոէթիկայի հետ կապված նույնպես որոշակի զարգացումներ են գրանցվել, մասնավորապես՝
Այսօր բիոէթիկան ունի նոր մարտահրավեր՝ արհեստական բանականություն (ԱԲ) դեմքում և բիոէթիկա/ԱԲ կապն այսօր առավել կարևոր ու բարդ թեմաներից մեկն է առողջապահության, կենսաբժշկության և գիտատեխնիկական առաջընթացի ոլորտում։ Այդ երկուսի խաչմերուկում առաջանում են մի շարք բարոյագիտական, իրավական և հասարակական հարցեր, որոնք պահանջում են լուրջ քննարկում և կարգավորում։
Ի՞նչ է Արհեստական բանականությունը (ԱԲ) բիոէթիկայի տեսանկյունից։ Մեզանում ԱԲ–ն առողջապահության մեջ կիրառվում է որոշակի ոլորտներում՝
Սակայն բիոէթիկայի դիտակետից այն բերում է մարտահրավերներ մասնավորապես անձնական տվյալների պաշտպանության, պատասխանատվությունշ անաչառության և խտրականության բացառման և այլն։ ԱԲ-ի ուսուցման համար օգտագործվում են մեծածավալ բժշկական տվյալներ, ինչպե՞ս է ապահովվում հիվանդների գաղտնիությունն ու անձնական տվյալների անվտանգությունը, ո՞վ է պատասխանատու տվյալների սխալ կամ չարտոնված օգտագործման դեպքում, եթե ԱԲ-ն սխալ ախտորոշում է կատարում, ո՞վ է պատասխանատու՝ բժշկը, տեխնոլոգիան ստեղծողը, թե համակարգն ինքնին։
ԱԲ մոդելները կարող են սովորել կանխակալ տվյալներից և որոշումներ կայացնել՝ խտրականության հիմքով (օրինակ՝ ըստ սեռի, ռասայի, ազգության), սա հակասում է բիոէթիկայի հիմնական սկզբունքներից մեկին՝ արդարություն/հավասար հասանելիություն։
ԱԲ-ի տարածումը կարծում ենք դուրս չի մղի մարդկային կարեկցանքը, հոգատարությունը, հոգեբանական աջակցությունը, որը պացիենտը ստանում է բժշկի կողմից։
Այսօր առկա են միջազգային բիոէթիկական սկզբունքներ ԱԲ-ի համար, տարբեր կազմակերպություններ առաջարկել են մի շարք ուղեցույցներ, օրինակ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Առանձնահատուկ ուղեցույցը ԱԲ-ի էթիկայի համար», որի հիմնական սկզբունքներն են՝
Հայաստանում վերջին տարիներին ԱԲ-ն նույնպես լայնորեն կիրառվում է, հատկապես առողջապահության թվայնացման ծրագրերի շրջանակում և շատ կարևոր է հետևել բիոէթիկայի պահանջներին այս նուրբ սահմանը չհատելու նպատակով։