Նորմալ անատոմիայի ամբիոն

1922թ.-ի մարտի 15-ին Երևանի պետական  համալսարանում ստեղծվում է բժշկական ֆակուլտետ, որի բազայի վրա հետագայում հիմնադրվում է բժշկական ինստիտուտը: Վ. Արծրունու նախաձեռնությամբ Երևանի պետական  համալսարանում հիմնադրվում է անատոմիայի ամբիոնը: Անատոմիայի ամբիոնը տեղակայված է եղել նախկին լվացքատան երկու խարխուլ սենյակում, որոնք գտնվում էին ախոռատան կողքին: Դասերը տեղի էին ունենում լամպի լույսի տակ կամ ախոռատան բակում, չկային հայերեն լեզվով ձեռնարկներ և դասագրքեր: 1923թ հրատարակվեց Վ. Արծրունու անատոմիայի առաջին դասագիրքը, 1924թ-ին՝ <<Ռուսերեն–լատիներեն-հայերեն բժշկագիտական տերմինների բառարան>>-ը, որը հայկական բժշկագիտական տերմինաբանության զարգացման հիմքը հանդիսացավ (Հ. Հովհաննիսյան, Հ. Հակոբյան, Ա. Բեկզադյան, Վ. Գրիգորյան)։ Մանկավարժական աշխատանքները, այդ թվում` դասախոսություններն ու գործնական պարապմունքները, ավելի բարձր մակարդակի հասան, երբ 1926թ.-ին Ա. Թամանյանի նախագծով կառուցվեց անատոմիկումի մասնաշենքը: Վ. Արծրունու նախաձեռնությամբ, ամբիոնը տեղափոխվեց և մինչև այսօր էլ գործում է անատոմիական մասնաշենքում:

Վ. Արծրունու նախաձեռնությամբ ամբիոնին կից ստեղծվել է անատոմիական թանգարան, որը հետագայում կոչվել է նրա անունով: Թանգարանը կարճ ժամանակում հարստացել է անհրաժեշտ ցուցանմուշներով և հետագայում մեծ դեր է ունեցել ուսանողների ուսուցման և դաստիարակության գործում: Տարբեր տարիներին ամբիոնում աշխատել են՝ Ե. Թ. Շեկ-Հովսեփյանը, Ե. Ա. Բայրամյանը, Հ. Հակոբյանը, Լ.Վ. Վարդանյանը, Ա. Ա. Սարաֆյանը, Ք. Մ. Այվազյանը, Շ. Թ. Պետրոսյանը, Հ. Մ. Այնաջյանը, Լ. Սարգսյանը, Լ.Ա. Մանուկյանը, Գ.Պ. Քյալյանը և ուրիշներ:

Նորմալ անատոմիայի և տեղագրական անատոմիայի և օպերատիվ վիրաբուժության ամբիոնը որպես մեկ կառույց միավորվել են 2025թ․ օգոստոսին` կապված կրթական բարեփոխումների,  ակադեմիական ծրագրի արդիականացման,  կազմակերպչական և ֆինանսական արդյունավետութան բարձրացման հետ։

Տեղագրական անատոմիայի և օպերատիվ վիրաբուժության ամբիոնի պատմությունը

Հիմնադրվել է 1925թ.-ին: 1925-28թթ. ամբիոնը ղեկավարել է անվանի պրոֆեսոր Գ.Ա. Միրզա-Ավագյանը, ով Անդրկովկասում առաջինն է կատարել սրտամկանից հրազենային գնդակի հեռացում:

1928-1930 թթ. ամբիոնը ղեկավարել է Հայաստանի վիրաբույժների ընկերության նախագահ, ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ պրոֆեսոր Ռ.Օ. Յոլյանը, ով հետագայում հիմնադրել է արյան փոխներարկման գիտահետազոտական ինստիտուտը (այժմ Ռ. Յոլյանի անվան), հրատարակել է «Ռազմադաշտային վիրաբուժություն» և «Մասնավոր վիրաբուժություն» դասագրքերը:

1930-1959թթ. ամբիոնի վարիչ է եղել պրոֆեսոր Խ.Ա. Պետրոսյանը: Նա անցել է մեծ դպրոց` 1924-1930թթ.-ին դասավանդելով Տաշքենդի բժշկական ինստիտուտի տեղագրական անատոմիայի և օպերատիվ վիրաբուժության ամբիոնում:

1959-1983թթ. ամբիոնը ղեկավարել է պրոֆեսոր Խ.Հ. Պետրոսյանի աշակերտ` պրոֆեսոր Ա.Ջ. Ճաղարյանը, որը 1958թ. Հայաստանում կատարել է սրտի արատի առաջին վիրահատությունը` հիմք դնելով Հայաստանում սրտային վիրաբուժությանը: Նա առաջինն է ներդրել դեմքի արտաքին կազմաբանության ուսումնասիրման մեթոդը և 1972թ. վերականգնել է Պետրոս Դուրյանի դեմքը:

1983-1991թթ. ամբիոնի վարիչ է եղել դոցենտ Մ.Ի. Հովհաննիսյանը, որը հանդիսանում է օպերատիվ վիրաբուժության և տեղագրական անատոմիայի ամբիոնի փորձարարական վիրասրահի հիմնադիրը:

1994-2008 թթ., այնուհետև 2011թ.-2025թ. ամբիոնը ղեկավարել է պրոֆեսոր Ս.Լ. Օրդույանը: Նրա շնորհիվ նոր թափ է ստացել ամբիոնի ուսումնափորձարարական վիրասրահի օգտագործումը ուսումնական գործընթացում, և՛ ուսումնական, և՛ ուսանողական գիտական խմբակի աշխատանքներում: Ուսումնափորձարարական վիրասրահում ուսանողների կողմից կատարված նման աշխատանքը զգալիորեն նպաստեց նրանց գործնական հմտությունների ձևավորմանն ու կատարելագործմանը: Այս ամենը նպաստեց Համալսարանի «Կարիերայի կենտրոնին» կից ստեղծել «Լանցետ» միջազգային ուսանողական գիտական հարթակը և «Երիտասարդ վիրաբուժների դպրոցը»:

Նորմալ անատոմիայի ամբիոնը ուսումնական գործընթացը պատշաճ մակարդակով ապահովելու նպատակով ունի համապատասխանող գիտամանկավարժական բազա՝ թանգարան, ցուցանմուշներով, նկարներով, մուլյաժներով հագեցված լսարաններ և դասասենյակներ: Ամբիոնի պրոֆեսորադասախոսական կազմը տիրապետում է առարկայի դասավանդման և գիտելիքների ստուգման արդիական մեթոդներին և բարձր մակարդակի դասավանդում է ապահովում համալսարանի բոլոր ֆակուլտետներում` հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով։ Ամբիոնի նոր ձեռքբերումներից է ինտերակտիվ ուսուցողական ծրագրեր պարունակող անատոմիական սեղանը, որը հնարավորություն է ընձեռնում ուսանողին մարդու մարմնի կառուցվածքը ուսումնասիրել եռաչափ պատկերով, նպաստելով ուսանողի մոտ տարածական պատկերացման ստեղծմանը:

Ամբիոնում իրականացվում է «Նորմալ անատոմիա» և «Կլինիկական անատոմիա» դասընթացների ուսուցումը։ Առարկաները դասավանդվում են ընդհանուր բժշկության և ստոմատոլոգիական ֆակուլտետների հայալեզու, ռուսալեզու, անգլալեզու I և II կուրսի ուսանողներին։ «Նորմալ անատոմիա» դասընթացը ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետում դասավանդվում է I, II, III կիսամյակներում, իսկ ստոմատոլոգիական ֆակուլտետում` I և II կիսամյակներում` գործնական պարապմունքների և դասախոսությունների ձևով: «Կլինիկական անատոմիա» դասընթացը ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետում դասավանդվում է II, III կիսամյակներում, իսկ ստոմատոլոգիական ֆակուլտետում` III կիսամյակում` գործնական պարապմունքների և դասախոսությունների ձևով: Դասընթացների ուսումնառությունը և ատեստավորումը իրականացվում է մոդուլային ձևաչափով` գնահատման բազմաբաղադրիչ համակարգով:

Նորմալ և կլինիկական անատոմիայի դասընթացների յուրաքանչյուր մոդուլի գիտելիքների գնահատման համակարգում բաղադրիչների համամասնությունը (10 բալային համակարգ) հետևյալն է` կիսամյակային բաղադրիչ` 2  միավոր (20%) և քննական բաղադրիչ` 8 միավոր (80%): Մոդուլային համակարգում նորմալ անատոմիան ուսումնառվում է  ճառագայթաբանության, կլինիկական անատոմիայի, հյուսվածաբանության և ֆիզիոլոգիայի հետ համատեղ:

Կիսամյակային բաղադրիչը ձևավորվում է կիսամյակի ընթացքում բաղադրիչների միավորների գումարով (առավելագույնը 2 միավոր (20%)): Այն իր մեջ ներառում է  անատոմիական ատլասներից օգտվելու ունակության ստուգում` նկար թեստերի ձևով, անատոմիական գոյացությունների ճանաչում (գործնական ունակության ստուգում)` բանավոր հարցման ձևով և ընթացիկ բանավոր հարցումներ: Քննական բաղադրիչը ձևավորվում է համակարգչային թեստային քննությունից ստացած միավորով (առավելագույնը 8 միավոր (80%)): Մոդուլի վերջնական գնահատականը ձևավորվում է առարկայական բաղադրիչների կիսամյակային բաղադրիչների և քննական բաղադրիչի գումարով: Ընդհանուր բժշկության ֆակուլտետում «Կմախքամկանային համակարգ 1» մոդուլում գործնական ունակությունների մասնաբաժինը կազմում է 40% (առավելագույնը 4 միավոր), իսկ քննական մասնաբաժինը` 60 % (առավելագույնը 6 միավոր):

Ամբիոնում ուսումնական գործընթացը իրականացնելու նպատակով օգտագործվում են անատոմիական նկարներ, ատլասներ, պատրաստուկներ, մոդելներ, ուսումնական ֆիլմեր, որոնք անընդհատ նորացվում են և համալրվում: 2021թ. ամբիոնը համալրվեց Պիրոգովի անատոմիական սեղանով, որը նպաստում է մատուցվող նյութի հեշտ ըմբռնմանը և ստացած գիտելիքների ամբողաջացմանը:

Վերջին տարիներին ամբիոնի գիտահետազոտական աշխատանքները նվիրվել են միկրոշրջանառության հունի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը` ինչպես կլինիկայում, այնպես էլ փորձարարական պայմաններում։ Հետազոտությունները կատարվում են կլինիկական բժշկության պահանջներից ելնելով և ստացված նոր փաստացի տվյալների գործնական կիրառման հեռանկարով։

Ամբիոնում կատարվում են հետևյալ գիտահետազոտական  աշխատանքները՝

• Էքստրա և ինտրապինեալային մելատոնինի դերը ենթաստամոքսային գեղձի արտազատիչ և ներզատիչ ֆունկցիաների մոդուլյացիոն պրոցեսներում:
• Մելատոնինի դերը միկոկարդի կծկման ակտիվության և միկոցիրկուլյատոր ուղիների թափանցելիության կարգավորման գործընթացներում:
• Մարսողական խողովակի, բարակ աղիքների և որդանման ելունի լիմֆոիդ ապարատի կառուցվածքաֆունկցիոնալ բնութագիրը Կրաշ համախտանիշի ժամանակ:
• Հիպոթալամոհիպոֆիզար, մակերիկամային համակարգի կառուցվածքային ֆունկցիոնալ փոփոխությունները երկարատև ճնշման համախտանիշի պայմաններում:
• Պրե-, պերի-, նեոնատալ և ժառանգական ռիսկի գործոնների դերը աուտիկ խանգարումների առաջացման գործում:
• Պոլիամինների դերը փորձարարական պայմաններում ինդուկցված մաշկային աէրոբ-թարախային վերքերի լավացման պրոցեսում: